Asansör Nedir? Nasıl Çalışır?

Asansör imalatı ve asansör ebatları ile  insanları veya yükleri  içine alabilecek bir kabini olan, dikey veya yatay olarak kılavuz raylar arasında belirli duraklara insan veya yük taşıyan elektrik ile çalışan araca asansör denir. İnsanları, yükleri bir yapının bir katından diğerine veya yüksek yerlere çıkarıp indiren, elektrikle işleyen araçtır. Asansör yükleri veya insanları, alçak veya yüksek yerlere dikine indirip çıkarmaya yarayan ve bir platform kabinden oluşan makine düzeneğidir.

Asansöre İngilizce’ de elevator, Fransızca’ da ascenseur, Portekizce’ de elevador, Almanca’ da aufzug, İtalyanca’ da ascensore, öz Türkçe’ de indirgeç kaldırgaç denilmektedir. Asansörü kim buldu? sorusunun cevabı Elisha Graves Otis’ tir. Asansörün tarihçesine bakıldığında asansör, ilk olarak Avrupa’ dan bütün dünyaya yayılmıştır.

Asansörler, şehirlerde yaşamı kolaylaştıran vazgeçilmez bir araçtır. Şehir nüfusunun  her geçen gün artması ve yerleşim alanlarına daha fazla ihtiyaç olduğu için arsa değerlerinin artması sonucu çok katlı yüksek binalar yapılmasına neden olmuştur. İnsanların üst katlara rahat ulaşabilmeleri için asansörlerin yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Asansör sistemleri, günümüzde yüksek binaların hemen hepsinde kullanılmaktadır. Ayrıca yapım aşamasındaki inşaatlarda ve fabrikalarda yük taşıyan yük asansörü vardır. Asansör imalatı yapılmasaydı şehirlerde birçok insanın yaşadığı yerlerde yüksek binalar ve gökdelenler inşaatı yapılamaz ve bugün bazı sanayi kolları gelişemezdi.

19. yüzyılda bazı fabrika ve maden ocaklarında, kömür ve gerekli maddelerin taşınmasında yük asansörü kullanılıyordu. İnsanların can güvenliğini tehlikeye atmayan ilk asansörler 19. yüzyıl ortalarında yapılmıştır. O döneme kadar kentlerdeki yapılan binalar insanların merdivenle yukarı çıkacabileceği kadar yükseklikte, en fazla dört beş katlı yapılıyordu. Bu güvenli asansörler buhar gücüyle çalışıyordu. Bu asansörlerde buhar makinesi bir tamburu döndürür, asansör kabinini çeken halat da tıpkı makaralı balık oltalarındaki gibi bu tamburun üstüne sarılırdı.

1870-1900 yılları arasında çoğunluk olarak hidrolik asansör sistemleri kullanıldı. Bu sistemde, yarısı yapının en üst katından yere kadar inen, öbür yarısı da temelin altında toprağa gömülü olan çelikten bir silindir asansör boşluğunu meydana getiriyordu. Asansör kabini de bu silindirin içinde aşağı yukarı hareket eden sağlam bir çelik pistonun üstüne oturtulmuştu. Silindire basınçlı su pompalandığı zaman aşağıya iniyordu. 1890′dan sonra elektrik motorları yaygınlaşınca hidrolik asansör yerini elektrikli asansörler almıştır. Günümüzde kullanılan asansörlerin tümü elektriklidir.

Büyük şehirlerde bazı binalarda birden çok asansöre gereksinim duyulmaktadır. Özellikle de iş hanları, alış-veriş merkezleri, büyük oteller gibi. Asansörler sadece çok katlı binalarda değil, gemilerde, tren istasyonlarında, tiyatro ve sahnelerde kullanılan yüksek teknolojili ve bilgisayar destekli makineler durumundadır.

Asansörü meydana getiren asansör malzemeleri; asansör makine motor, asansör fren sistemleri,asansör tahrik sistemleri, asansör kumanda sistemlerii, asansör kabin, asansör kapıları, zemin, asansör hız kontrolleri, elektrikli asansör butonları, asansör küpeşteleri, asansör kaplamaları, asansör tavanları, bilgisayar teknolojisi, acil yardım düzeneği, alarm düğmeleri, acil ışıklandırma, mekanik bir arıza meydana geldiğinde kullanılacak karşılıklı  haberleşme sistemleri  ve yedek güç kaynakları vardır. Asansörü meydana getiren tüm bu asansör parçaları fiyatları asansör firmaları tarafından belirlenir. Her firmanın asansör fiyatları değişiktir.

Asansör Nasıl Çalışır?

Askı halatlarıyla yükseltilen asansörlerde, zemin güvenlik fren cihazının olması gerekir. Paraşüt olarak isimlendirilen bu cihaz, devreye girdiği anda çelik kılavuz raylarına kelepçelenerek kabini frenler ve kısa zamanda durdurur. Kabin zemininin alt tarafına  takılan paraşüt, bir halat yardımı ile harekete geçirilen hız regülatörünce devreye girer. Asansör hızla alçalırsa, bu halat paraşüt komutasını çekerek çalıştırır. Paraşüt ilk önce motoru durdurur; hız yeteri kadar azalmazsa dahi  güvenlik frenini uygular. Asansörlerin, randımanlı çalışması açısından, yetkili asansör servisi tarafından asansör bakım yılda bir kez asansör yönetmeliği  doğrultusunda periyodik bakım yapılmalıdır.

Asansörler, amaçlarına ve kullanılış şekillerine göre yük ve insan asansörleri; hidrolik, hidro elektrik ve elektrik asansör çeşitleri vardır.